Jasmina Ahmetagić

 

Jasmina Ahmetagić je rođena 1970. u Beogradu. Diplomirala je na Filološkom fakultetu u Beogradu, gde je magistrirala i doktorirala, sa temom Biblijski podtekst srpske proze od druge polovine dvadesetog veka (R. Konstantinović, M. Kovač, D. Kiš, M. Pavić, B. Pekić, V. Dobrivojević).
Književni kritičar.
Docent na Državnom univerzitetu u Novom Pazaru.
Knjige:
Antički mit u prozi Borislava Pekića (2001),Potraga koja jesam: o prozi Vladana Dobrivojevića (2002),
Unutrašnja strana postmodernizma: pogled na teoriju / o Paviću (2005),
Antropopeja: biblijski podtekst Pekićeve proze (2006),
Dažd od živoga ugljevlja: čitanje s Biblijom u ruci proze Mirka Kovača i Danila Kiša (2007).

 

 

(…) Kritika Pavićevo delo uglavnom opisuje, potkrepljujući opisom nedvosmislen, pozitivan vrednosni sud, tek usput izričući i poneku opasku, npr. o preterivanju u bizarnostima, i verovatno je to razlog što se i sama, nalazeći se na takvom terenu jednodušnih pohvala, opustila, dozvolila sebi jezičku razbarušenost (jezička nebrižljivost je, uostalom, sasvim prirodna posledica uviđanja da se u uparloženoj sredini u kojoj svi “bitni” isto misle i ne može mnogo pogrešiti), pa i egzaltaciju, ni ne pomišljajući kako pojedini “opisni” stavovi mogu zazvučati sasvim drugačije. Jer, kada bi Hazarski rečnik zaista imao “izbrisano središte”, onda odrednice ne bi referisale jedna o drugoj (kao što čine) i ne bi oblikovale jednu čvrstu tačku oko koje se roje, a koja predstavlja suštinu Hazarskog rečnika. Zar forma zaista toliko zavodi da je moguće reći da je to “roman sa izbrisanim središtem”? Nije li to isto što i reći da je Hazarski rečnik — pošto već nije napisan asocijativnom tehnikom — jedan besmislen roman? A o tome još uvek nema ni govora. Besmisao u Pavićevu prozu ulazi kasnije. Naravno, ako se za Hazarski rečnik mogla reći jedna neistina, koja je tom prilikom promovisana u legitimnu odliku vrhunskog dela — da mu je “izbrisano središte” — otvara se pitanje sa kojih pozicija je moguće procenjivati naredna dela kojima je “središte” zaista izbrisano? Ispostavlja se da nije ni moguće, da je sva razlika između Hazarskog rečnika i ostalih dela u pravilnoj upotrebi superlativa (najbolje, najvrednije, najznačajnije, univerzalno) i komparativa, jer se podrazumeva da je sve što je Pavić stvorio vredno i vrednije u odnosu na druge savremene srpske pisce, samo je Hazarski rečnik najvredniji. Pošto su ostala neodređena svojstva onog dela prema kojem treba sameravati druga, a neodređena su nakon svih napisa o ovom romanu, ne stoga što je on ostao neistražen, već zbog nekoliko pojava u isti mah, od kojih je možda najopštija zamena mesta uzroku i posledici koju je načinila književna kritika, koristeći u deskriptivne svrhe ono o čemu je trebalo suditi, a u arbitrarne ono što može služiti isključivo kao deskripcija, nije bilo moguće ni o kasnijem Pavićevom opusu suditi na konkretniji način, koji bi služio i piscu i čitaocima. Tako se dogodilo da teorijska elaboracija “nove tekstualnosti” na delu M. Pavića, postane i teorijska “apologija” ovoga pisca, što dovodi do čudnog zamešateljstva: teorija (koja se iz ovog i srodnih dela izvodi) dokazuje vrednost delu na koje se, nužno, odnosi. A izbrisano središte kasnije Pavićeve proze postaje u svemu tome sasvim nebitno, kao i istraživanje uzroka gubitku središta, budući da sva kasnija proza služi samo potvrđivanju onih stavova koji su jednom već bili izrečeni i sve se svodi na prepoznavanje “elemenata nove tekstualnosti”, uočavanje mesta dokumenta u njegovoj prozi, uloge fantastike (jer je već utvrđeno da sve to ima i svoju ulogu, i smisao, i cilj: istraživači mogu još samo da sve to i pronađu). Tako je Pavić postao prezaštićen pisac, što — kako pokazuju njegova dela čiji kvalitet opada iz godine u godinu — za pisca nikada nije dobro. Nova tekstualnost i postmoderna poetika načinile su štit oko autora (ne i oko njegovog dela, budući da njegovoj prozi u najdubljem smislu ne čini dobro, ako i pogoduje njenom rejtingu) i svaki negativan stav osudile na postojanje “s onu stranu nove tekstualnosti”: kritikovati Pavića znači izgubiti ulaznicu za posvećeni krug u kojem se, kako se pogrešno misli, jedino još i može postojati u književnom svetu. Praznina koja se širi kasnijim Pavićevim delima, kao virus, suštinski je razlog koji omogućava i ovakva i onakva nastavljanja, dopunjavanja i ređanja sižejnih jedinica, pa i “račvanja” priče, ali interventna ekipa, noseći u torbi “novu tekstualnost”, “autocitatnost”, “intertekstualnost”, “teoriju otvorenog dela”, spasava na smrt bolesno delo M. Pavića i omogućava mu opstanak. Zato je nemoguće postaviti pitanje o Pavićevom delu, a sve ove instrumente za oživljavanje ostaviti po strani, utoliko pre što se sami instrumenti oštećuju upotrebom koja nije valjana. Naime, način na koji su oni primenjeni na Pavićevo delo, menja im značenje, širi ih dok ne popucaju pod teretom, gubeći bilo kakvo značenje. (…)

 

Iz poglavlja „Paradoksi Pavićeve proze”, u knjizi Unutrašnja strana postmodernizma: Pavić/Pogled na teoriju